#AtgofLlanbed – Eisteddfota gyda ‘toilet roll’ a Yellow Pages

Delyth Morgans Phillips sy’ ddim o deulu eisteddfodol yn rhannu atgofion am Eisteddfod Llanbed.

Dwi ddim yn ferch i deulu eisteddfodol ond rywsut fe ddenodd y byd hwnnw fy mryd i, ac rydw i wedi bod yn joio eisteddfodau bach a mawr ers yn groten. Eisteddfodau Capel y Groes, Talgarreg a Felinfach oedd y rhai cyntaf i fentro iddyn nhw i ganu ac i adrodd, ac mae’n amlwg i fi gael blas arni, nes fy mod i wedi cael mynd gyda fy mam a mam-gu i eisteddfod ‘fowr’ Llanbed.

Adran Gyfyngedig Eisteddfod 1985(?)
Adran Gyfyngedig Eisteddfod 1985(?) Delyth, Lowri, Myfanwy, Bethan, Carys, Aloma

Roeddwn i’n lwcus fy mod i’n ddisgybl yn Ysgol Gynradd Trefilan ac felly yn gymwys i gystadlu yn yr adran gyfyngedig ar y dydd Sadwrn. Mi fyddwn i’n dod nôl ar y dydd Llun i gystadlu yn erbyn plant o bell ac agos. Os oeddwn i’n digwydd cyrraedd y llwyfan ar y dydd Llun, roedd hynny’n bonws, os nad yn wyrth ar adegau! Er nad oedd mam yn ‘fam eisteddfodol’ (byddwn i wedi trygo petai wedi dechrau gwneud swache arna’i), un peth pwysig ddywedodd hi wrtha’ i oedd y byddai’n stopio mynd â fi i eisteddfota petawn i’n cwyno pan fyddwn i’n colli. A do, fe golles i mwy na fy siâr, ond mae’n dda dweud i ni hala blynyddoedd hapus ar ein trafels eisteddfodol.

Ym myd y piano y gwnes i lwyddo fwyaf yn yr Eisteddfod yn y 1980au a’r 1990au. Bydd ffyddloniaid yr ŵyl hon yn cofio’n dda am Miss Eunice Jones, fy athrawes biano. Roedd hi fel mam-gu arall i fi, ac roeddwn i’n dwlu mynd ati hi a Myra i Upper Bank. Roedd y ddwy yn driw iawn i’r Eisteddfod, ac yn prynu seddau cadw – yr un seddau bob blwyddyn, sef y lle gorau iddyn nhw gael gweld y piano yn iawn. Roedd hi’n ddirgelwch i lawer fy ngweld i’n groten fach yn mynd at flaen y neuadd i gystadlu, gyda toilet roll a chopi o Yellow Pages o dan fy nghesail. Gan fy mod i’n ferch eitha byr ac yn cael ffwdan cyrraedd y pedals ar y piano, tric wnaeth Miss Jones fy nysgu i oedd rhoi toilet roll rownd y pedal, a’r Yellow Pages o dan fy sowdwl. Bingo!

Plant Ysgol Gynradd Trefilan

Atgof arwyddocaol arall sydd gen i yw’r profiad o wneud y ddawns flodau. Mae’n dal yn arfer yn yr Eisteddfod i un o ysgolion lleol wneud y ddawns i gyfarch y beirdd buddugol. Tro Ysgol Trefilan oedd hi pan oeddwn i yn fy mlwyddyn olaf yno. Mae pawb sy’n fy adnabod i’n gwybod nad ydw i’n athletig o gwbwl. Digon posib taw fi yw’r unig un mewn hanes i dynnu muscle wrth ymarfer ar gyfer y ddawns flodau. Roedd ein prifathrawes – y diweddar Mrs Mary Jones, un o gymwynaswyr mawr yr Eisteddfod – yn heini ac yn osgeiddig yn dangos i ni’r symudiadau, ond mae’n amlwg nad oeddwn i yn 11 oed yn gallu dygymod â’r fath ystwythder!

Wedi priodi a setlo yn Llambed yn 2012, daeth cyfle i fi ymuno â’r pwyllgor gwaith. Alla’ i ddim honni fy mod i’n joio pwyllgora, ond roeddwn i’n gweld y cyfle i ymuno â’r tîm gweithgar sy’n paratoi gŵyl sy’n bwysig yn fy ngolwg i. Daeth cyfle i fod yn gadeirydd y pwyllgor gwaith erbyn Eisteddfod 2016, a bellach fi yw ysgrifennydd y pwyllgor cerdd. Roedd hi’n agoriad llygad i fi weld cymaint o waith sy’n mynd i drefnu a pharatoi’r eisteddfod hon, ac rwy’n ei chyfri hi’n fraint cael bod yn rhan o’r teulu.

Mae eisteddfodau bach Ceredigion ac Eisteddfod ‘fowr’ Llanbed wedi rhoi sgiliau a hyder i fi na fyddwn i wedi’u hennill fel arall. Hir oes i Eisteddfod Rhys Thomas James Pantyfedwen Llanbedr Pont Steffan, gan obeithio’n wir y cawn ni ailafael ynddi y flwyddyn nesa’.

Dweud eich dweud